چربی خون بالا دارید؟ برای ارزیابی ریسک قلبی و برنامه درمانی شخصی، با مطب دکتر نوری تماس بگیرید.
چربی خون بالا یکی از شایع ترین مشکلات سلامتی در ایران و جهان است و خطرناک ترین ویژگی آن این است که هیچ علامت واضحی ندارد. بسیاری از افراد تا زمانی که دچار مشکل قلبی نشوند، از بالا بودن چربی خونشان بی خبرند. سوالی که خیلی از بیماران می پرسند این است: چه چیز هایی باعث افزایش چربی خون می شود؟ آیا فقط غذا مقصر است یا عوامل دیگری هم دخالت دارند؟ در این مقاله تمام علل و عوامل خطر افزایش چربی خون را بررسی می کنیم و توضیح می دهیم که چرا کنترل چربی خون برای سلامت قلب شما حیاتی است. 
انواع چربی خون و مقادیر نرمال آن ها
وقتی از چربی خون صحبت می کنیم، منظور چند نوع چربی مختلف است که هر کدام نقش متفاوتی در بدن دارند:
اگر زیاد شود، در دیواره رگ ها رسوب کرده و باعث تنگی و گرفتگی عروق می شود. سطح LDL در افراد سالم باید کمتر از 100 و در بیماران قلبی کمتر از 55 میلی گرم در دسی لیتر باشد.
کلسترول اضافی را از رگ ها جمع کرده و به کبد برمی گرداند. هرچه HDL بالاتر باشد بهتر است. مقدار مطلوب آن بالای 40 در مردان و بالای 50 در زنان است.
نوعی چربی خون که بدن از غذا های اضافی (به خصوص قند و نشاسته) می سازد. سطح نرمال آن کمتر از 150 میلی گرم در دسی لیتر است.
مجموع همه انواع کلسترول در خون. مقدار مطلوب آن کمتر از 200 میلی گرم در دسی لیتر است.
جدول مقادیر نرمال چربی خون
| نوع چربی | مقدار مطلوب (mg/dL) | مرزی | خطرناک |
|---|---|---|---|
| کلسترول تام | کمتر از 200 | 200 تا 239 | 240 و بالاتر |
| LDL (بد) | کمتر از 100 | 130 تا 159 | 160 و بالاتر |
| HDL (خوب) | بالای 60 | 40 تا 59 | کمتر از 40 |
| تری گلیسرید | کمتر از 150 | 150 تا 199 | 200 و بالاتر |
علل تغذیه ای افزایش چربی خون
تغذیه مهم ترین عامل قابل کنترل در افزایش چربی خون است. غذا هایی که می خورید مستقیما روی سطح کلسترول و تری گلیسرید تاثیر می گذارند:
چربی های اشباع: در گوشت قرمز چرب، پوست مرغ، کره، خامه، پنیر پرچرب و غذا های سرخ کردنی وجود دارند. مصرف زیاد این چربی ها باعث بالا رفتن کلسترول LDL می شود.
چربی های ترانس: در مارگارین، بیسکویت های صنعتی، فست فود ها و غذا های بسته بندی شده یافت می شوند. چربی ترانس هم LDL را بالا می برد و هم HDL را پایین می آورد؛ یعنی بدترین نوع چربی برای قلب شماست.
قند و کربوهیدرات تصفیه شده: نوشابه، آبمیوه صنعتی، شیرینی، نان سفید و برنج سفید زیاد باعث بالا رفتن تری گلیسرید می شوند. خیلی ها نمی دانند که قند زیاد به اندازه چربی زیاد برای چربی خون مضر است.
الکل: مصرف الکل — حتی در مقادیر کم — باعث افزایش تری گلیسرید می شود.
بسیاری از مردم فکر می کنند فقط غذا های چرب باعث چربی خون می شوند، اما مصرف زیاد قند، نوشابه و نان سفید هم به همان اندازه خطرناک است و تری گلیسرید را بالا می برد.
عوامل سبک زندگی که چربی خون را بالا می برند
عوامل غیرقابل کنترل (ژنتیک، سن و بیماری ها)
بعضی از علل افزایش چربی خون قابل تغییر نیستند، اما شناختن آن ها کمک می کند که خطر را جدی تر بگیرید:
ژنتیک و سابقه خانوادگی: اگر پدر، مادر یا خواهر و برادر شما چربی خون بالا دارند، احتمال ابتلای شما هم بیشتر است. در نوع ارثی شدید (هایپرکلسترولمی فامیلی)، سطح کلسترول ممکن است حتی در سنین جوانی بسیار بالا باشد.
سن و جنسیت: با افزایش سن، توانایی کبد در دفع کلسترول کاهش می یابد. در مردان معمولا از 45 سالگی و در زنان بعد از یائسگی خطر چربی خون بالا افزایش می یابد.
کم کاری تیرویید: تیرویید کم کار باعث کند شدن متابولیسم چربی و بالا رفتن کلسترول LDL می شود. بسیاری از بیمارانی که چربی خون بالای مقاوم به درمان دارند، در واقع مشکل تیرویید تشخیص داده نشده دارند.
دیابت: دیابت نوع 2 معمولا باعث بالا رفتن تری گلیسرید و پایین آمدن HDL می شود. قند خون بالا — به خصوص افزایش قند خون بعد از غذا — هم به طور مستقیم به دیواره رگ ها آسیب می زند و هم روی چربی خون تاثیر منفی دارد.
بیماری کلیوی و کبدی: بیماری های مزمن کلیه و کبد می توانند متابولیسم چربی را مختل کرده و چربی خون را بالا ببرند.
برخی دارو ها: قرص های ضدبارداری، برخی دیورتیک ها (ادرارآور ها) و کورتیکواستروییدها ممکن است چربی خون را افزایش دهند.
اگر با وجود رژیم غذایی سالم و ورزش، چربی خون شما همچنان بالاست، حتما تیرویید و عملکرد کلیه و کبد را هم بررسی کنید.
برای آشنایی بیشتر مقاله ی اولین علائم چربی خون را مطالعه کنید.
ارتباط چربی خون بالا با بیماری های قلبی
چربی خون بالا مهم ترین عامل خطر قابل اصلاح برای بیماری عروق کرونر (گرفتگی رگ های قلب) است. وقتی سطح LDL در خون بالا باشد، این چربی به تدریج در دیواره رگ های قلب رسوب می کند و پلاک هایی تشکیل می دهد که عروق را تنگ می کنند. در طول زمان، این فرایند که به آن آترواسکلروز (تصلب شرایین) گفته می شود، جریان خون رسانی به قلب را کاهش می دهد و می تواند به حمله قلبی منجر شود.
چربی خون بالا هیچ درد و علامتی ندارد. تنها راه تشخیص آن، آزمایش خون است. اگر بالای 20 سال هستید، حتما هر 4 تا 6 سال یک بار آزمایش چربی خون بدهید.
چگونه از افزایش چربی خون جلوگیری کنیم؟
بخش بزرگی از عوامل افزایش چربی خون قابل کنترل هستند. با تغییراتی در سبک زندگی می توانید چربی خون را به طور قابل توجهی کاهش دهید:
حتی اگر ژنتیک علیه شماست، تغییر سبک زندگی و مصرف منظم دارو می تواند خطر بیماری قلبی را به شدت کاهش دهد. کنترل چربی خون هیچ وقت دیر نیست.
برای بررسی سطح چربی خون و ارزیابی ریسک قلبی، همین الان با مطب دکتر نوری تماس بگیرید یا سوال خود را مطرح کنید.
سوالات شایع درباره علل افزایش چربی خون
1. آیا لاغر ها هم ممکن است چربی خون بالا داشته باشند؟
بله. چربی خون بالا فقط مربوط به افراد چاق نیست. ژنتیک، رژیم غذایی نامناسب و بیماری هایی مثل کم کاری تیرویید می توانند در افراد لاغر هم باعث بالا رفتن کلسترول شوند.
2. چربی خون بالا چه ارتباطی با حمله قلبی دارد؟
چربی خون بالا — به خصوص LDL بالا — باعث رسوب پلاک در عروق قلب می شود. اگر پلاک پاره شود، لخته خون تشکیل شده و عروق را کاملا مسدود می کند که نتیجه آن حمله قلبی است. کنترل چربی خون مهم ترین راه پیشگیری از گرفتگی عروق قلب است.
3. آیا استرس واقعا چربی خون را بالا می برد؟
بله. استرس مزمن باعث افزایش هورمون کورتیزول می شود که تولید کلسترول در کبد را تحریک می کند. همچنین افراد تحت استرس معمولا غذا های ناسالم تر می خورند و کمتر ورزش می کنند که هر دو چربی خون را بدتر می کند.
4. آیا مصرف تخم مرغ چربی خون را بالا می برد؟
تحقیقات جدید نشان داده که مصرف روزانه 1 تا 2 عدد تخم مرغ در اکثر افراد تاثیر قابل توجهی بر چربی خون ندارد. اما افرادی که چربی خون بالای ارثی دارند یا به دیابت مبتلا هستند، بهتر است با پزشک خود مشورت کنند.
5. چربی خون بالا چه علائمی دارد؟
چربی خون بالا معمولا هیچ علامت ظاهری ندارد و به همین دلیل به آن «قاتل خاموش» می گویند. تنها راه تشخیص آن آزمایش خون است. در موارد بسیار شدید، ممکن است برجستگی های زرد رنگ (زانتوما) روی پوست یا اطراف چشم دیده شود.
منابع:
