وقتی پزشک آزمایش آنزیم قلب تجویز می کند، معمولا اولین سوالی که به ذهن می رسد این است: «انزیم قلب باید چند باشد؟» و «آیا بالا بودن آنزیم قلبی خطرناک است؟» آنزیم های قلبی پروتیین هایی هستند که در سلول های عضله قلب وجود دارند و وقتی قلب آسیب می بیند مثلا در حمله قلبی وارد جریان خون می شود. اندازه گیری سطح این آنزیم ها یکی از مهم ترین ابزار های پزشکان برای تشخیص سکته قلبی و سایر مشکلات قلبی است. در این مقاله به زبان ساده توضیح می دهیم که آنزیم های قلبی شامل چه مواردی هستند، سطح نرمال هر کدام چقدر است و بالا بودن آن ها چه معنایی دارد.
آنزیم های قلبی چیست و چرا اندازه گیری می شوند؟
آنزیم های قلبی در واقع بیومارکر های قلبی هستند؛ یعنی موادی که وقتی سلول های عضله قلب آسیب می بینند، از آن ها آزاد شده و وارد خون می شوند. هرچه آسیب به قلب بیشتر باشد، سطح این مواد در خون بالاتر می رود. پزشکان با بررسی سطح آنزیم قلب در آزمایش خون می توانند تشخیص دهند که آیا بیمار دچار حمله قلبی شده یا نه، شدت آسیب قلب چقدر است و روند درمان چگونه پیش می رود.
مهم ترین آنزیم ها و بیومارکر های قلبی که در آزمایش خون بررسی می شوند عبارتند از:
- تروپونین (Troponin): اختصاصی ترین و حساس ترین نشانگر آسیب قلب. دو نوع دارد: تروپونین I و تروپونین T. امروزه مهم ترین آزمایش برای تشخیص حمله قلبی همین تروپونین است.
- CK-MB: زیرواحدی از آنزیم کراتین کیناز است که عمدتا در عضله قلب یافت می شود. قبل از ورود تروپونین، این آنزیم اصلی ترین نشانگر سکته قلبی بود و هنوز هم در برخی شرایط کاربرد دارد.
- LDH: لاکتات دهیدروژناز آنزیمی است که در چندین بافت بدن وجود دارد. امروزه کمتر برای تشخیص حمله قلبی استفاده می شود، اما در بررسی آسیب های قلبی دیررس هنوز مفید است.
- میوگلوبین: زودترین نشانگری است که بعد از آسیب قلب بالا می رود (1 تا 3 ساعت بعد)، اما اختصاصی قلب نیست و در آسیب عضلات اسکلتی هم بالا می رود.
انزیم قلب باید چند باشد؟ جدول سطح نرمال آنزیم های قلبی
سوال اصلی بیشتر بیماران این است که عدد نرمال آنزیم قلب چقدر است. جدول زیر محدوده طبیعی مهم ترین آنزیم های قلبی را نشان می دهد:
آنزیم قلبی | سطح نرمال | آستانه هشدار | زمان بالا رفتن بعد از آسیب |
تروپونین T (حساسیت بالا) | کمتر از 14 ng/L | بالای 14 ng/L | 3 تا 4 ساعت |
تروپونین I (حساسیت بالا) | مردان: کمتر از 20 ng/L زنان: کمتر از 14 ng/L | بالاتر از صدک 99 | 3 تا 4 ساعت |
CK-MB | 2 تا 25 واحد در لیتر | بالای 25 U/L | 4 تا 6 ساعت |
LDH | 140 تا 280 واحد در لیتر | بالای 280 U/L | 24 تا 48 ساعت |
میوگلوبین | کمتر از 85 نانوگرم در میلی لیتر | بالای 85 ng/mL | 1 تا 3 ساعت |
جواب آزمایش آنزیم قلب گرفتید و نگرانید؟ برای تفسیر دقیق نتیجه آزمایش، با مطب دکتر نوری تماس بگیرید.
تروپونین؛ مهم ترین آنزیم قلبی که باید بشناسید
در سال های اخیر، آزمایش تروپونین با حساسیت بالا جایگزین اکثر آزمایش های قدیمی آنزیم قلبی شده است. این آزمایش می تواند حتی مقادیر بسیار ناچیز آسیب به عضله قلب را تشخیص دهد. انجمن قلب اروپا و کالج قلب آمریکا توصیه کرده اند که صدک 99 سطح تروپونین در جمعیت سالم، به عنوان آستانه تشخیص آسیب قلب استفاده شود.
برای تروپونین T با حساسیت بالا، این آستانه معمولا 14 نانوگرم در لیتر است. یعنی اگر سطح تروپونین T شما بالاتر از 14 باشد، به احتمال 99 درصد آسیبی به قلب وارد شده است. البته بالا بودن تروپونین به تنهایی به معنای سکته قلبی نیست — پزشک باید الگوی افزایش و کاهش آن را در چند نوبت آزمایش بررسی کند. اگر تروپونین به تدریج بالا برود و سپس پایین بیاید، احتمال حمله قلبی بیشتر است.
علل بالا رفتن آنزیم قلب (غیر از حمله قلبی)
بالا بودن آنزیم های قلبی همیشه به معنای سکته قلبی نیست. شرایط دیگری هم می توانند باعث افزایش سطح آنزیم قلب شوند:
- التهاب عضله قلب (میوکاردیت): عفونت های ویروسی می توانند باعث التهاب عضله قلب و آزاد شدن تروپونین شوند.
- نارسایی قلبی: در نارسایی مزمن قلب، سطح تروپونین ممکن است به صورت خفیف و مداوم بالا باشد.
- نارسایی کلیه: کلیه ها نقش مهمی در دفع تروپونین دارند. در بیماران کلیوی، تروپونین ممکن است بدون آسیب قلب بالا باشد.
- آمبولی ریه: لخته خون در ریه می تواند فشار بر قلب راست ایجاد کند و تروپونین را بالا ببرد.
- فعالیت بدنی شدید: ورزش بسیار سنگین مثل دوی ماراتن می تواند باعث افزایش موقتی CK-MB و حتی تروپونین شود.
- سپسیس (عفونت خون): عفونت های شدید می توانند به عضله قلب آسیب بزنند و آنزیم های قلبی را بالا ببرند.
آنزیم CK-MB چیست و چه زمانی اهمیت دارد؟
CK-MB زیرواحدی از آنزیم کراتین کیناز است که بیشتر در عضله قلب یافت می شود. سطح نرمال CK-MB معمولا بین 2 تا 25 واحد در لیتر است. این آنزیم 4 تا 6 ساعت بعد از آسیب قلب بالا می رود، در 24 ساعت به اوج می رسد و ظرف 48 تا 72 ساعت به حد نرمال برمی گردد. به همین دلیل، CK-MB برای تشخیص حمله قلبی مجدد (سکته دوم) مفید تر از تروپونین است؛ چون تروپونین ممکن است تا دو هفته بالا بماند و حمله دوم را نشان ندهد.
ارتباط آنزیم های قلبی با دیابت و قند خون بالا
افراد مبتلا به دیابت در معرض خطر بالاتری برای بیماری های قلبی و عروقی هستند. تحقیقات نشان داده است که قند خون بالا — به خصوص افزایش ناگهانی قند خون بعد از غذا — به دیواره رگ های قلب آسیب می زند و در طول زمان می تواند به حمله قلبی منجر شود. بیماران دیابتی حتی ممکن است حمله قلبی «خاموش» را تجربه کنند، یعنی بدون درد قفسه سینه شدید. در این موارد، آزمایش آنزیم قلب تنها راه تشخیص قطعی است. به همین دلیل توصیه می شود افراد دیابتی که میزان قند خون بعد از غذا یا بعد از شامشان مکررا بالاست، حتما تحت نظر متخصص قلب هم باشند.
چه زمانی باید نگران نتیجه آزمایش آنزیم قلب باشید؟
اگر نتیجه آزمایش آنزیم قلب شما بالاتر از حد نرمال است، نگران نشوید اما جدی بگیرید. بالا بودن تروپونین لزوما به معنای سکته قلبی نیست، ولی حتما نشان دهنده نوعی آسیب یا فشار بر قلب است که باید بررسی شود. در شرایط زیر باید فورا به پزشک مراجعه کنید: درد یا فشار در قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، درد بازو یا فک چپ، سرگیجه و تعریق سرد. اگر هم علایمی ندارید اما آنزیم قلب در آزمایش خون روتین بالا بوده، حتما با متخصص قلب مشورت کنید تا علت آن مشخص شود.
اگر نتیجه آزمایش آنزیم قلب شما غیرطبیعی است یا درد قفسه سینه دارید، همین الان با مطب دکتر نوری تماس بگیرید یا سوال خود را مطرح کنید.
سوالات شایع درباره آنزیم قلب
- آیا بالا بودن آنزیم قلب همیشه به معنای سکته قلبی است؟
خیر. عوامل مختلفی مثل میوکاردیت، نارسایی کلیه، آمبولی ریه و حتی ورزش شدید می توانند آنزیم های قلبی را بالا ببرند. پزشک با بررسی الگوی تغییر آنزیم ها و علایم بالینی، علت اصلی را تشخیص می دهد.
- آزمایش آنزیم قلب چقدر طول می کشد و نیاز به ناشتا بودن دارد؟
آزمایش آنزیم قلب یک نمونه گیری ساده خون است و معمولا جواب آن در اورژانس ظرف 1 تا 2 ساعت آماده می شود. نیازی به ناشتا بودن نیست و در هر ساعتی قابل انجام است.
- آیا آنزیم قلب بعد از ورزش سنگین بالا می رود؟
بله، فعالیت های ورزشی بسیار شدید مثل دوی ماراتن یا تمرینات سنگین می توانند باعث افزایش موقتی سطح CK-MB و حتی تروپونین شوند. اما این افزایش معمولا خفیف و گذراست و بعد از استراحت به حد نرمال برمی گردد.
- فرق تروپونین با CK-MB چیست؟
تروپونین اختصاصی تر و حساس تر از CK-MB است و امروزه آزمایش اول برای تشخیص حمله قلبی محسوب می شود. CK-MB زودتر به سطح نرمال برمی گردد (48 تا 72 ساعت) در حالی که تروپونین ممکن است تا 2 هفته بالا بماند. به همین دلیل CK-MB برای تشخیص حمله قلبی مجدد کاربرد بیشتری دارد.
- آیا دیابت باعث بالا رفتن آنزیم قلب می شود؟
دیابت مستقیما آنزیم قلب را بالا نمی برد، اما از آنجا که دیابت خطر بیماری های قلبی را به شدت افزایش می دهد، بیماران دیابتی بیشتر در معرض حملات قلبی هستند. کنترل قند خون بعد از غذا و مراجعه منظم به متخصص قلب برای این بیماران اهمیت ویژه ای دارد.
