تصور رایج این است که بیماری قلبی مشکل سنین بالاست، اما بخشی از این بیماری ها دقیقا در جوانی خود را نشان می دهند و بعضی از آنها از بدو تولد وجود داشته اند. تفاوت مهم این است که در جوانان، علت ها بیشتر ژنتیکی، مادرزادی، الکتریکی یا التهابی هستند تا رسوب تدریجی چربی در رگ.
همین تفاوت باعث می شود هم نشانه ها متفاوت باشند و هم روش تشخیص. در ادامه انواع بیماری قلبی در جوانان را دسته بندی شده و به زبان ساده مرور می کنیم تا بدانید هر گروه چیست، چه نشانه ای دارد و چه زمانی باید نگران شد.
چرا بیماری قلبی در جوانان با سالمندان فرق دارد؟
در افراد مسن، بیشتر مشکلات قلبی نتیجه سال ها فشار خون بالا، چربی خون و رسوب پلاک در دیواره رگ هاست؛ یعنی بیماری به تدریج ساخته می شود و معمولا نشانه های هشدار زودرس دارد. در جوانان اما ماجرا متفاوت است. اینجا اغلب با یک نقص ساختاری یا الکتریکی روبه رو هستیم که از ابتدا وجود داشته و سال ها بی سر و صدا مانده است.
به همین دلیل ممکن است یک جوان کاملا سالم به نظر برسد، هیچ عامل خطر شناخته شده ای نداشته باشد و اولین نشانه بیماری اش یک غش ناگهانی حین ورزش باشد. این ویژگی، اهمیت توجه به علائم خفیف و سابقه خانوادگی را در سنین پایین بسیار بالا می برد.
بیماری های عروق کرونر
عروق کرونر رگ هایی هستند که خون و اکسیژن را به خود عضله قلب می رسانند. گرفتگی این رگ ها در جوانان نادرتر از سالمندان است، اما با سیگار و قلیان، چربی خون ارثی، دیابت، فشار خون کنترل نشده و مصرف مواد محرک به وضوح دیده می شود و در سال های اخیر رو به افزایش بوده است.
- بیماری عروق کرونر: تنگ شدن تدریجی رگ های تغذیه کننده قلب به دنبال رسوب پلاک چربی. تا زمانی که تنگی به حد مشخصی نرسد، معمولا هیچ علامتی ایجاد نمی کند.
- آنژین صدری پایدار: درد یا فشار قفسه سینه که با فعالیت بدنی، بالا رفتن از پله یا هیجان ظاهر می شود و با استراحت ظرف چند دقیقه فروکش می کند. الگوی آن قابل پیش بینی است.
- آنژین ناپایدار: همان درد اما شدیدتر، طولانی تر و در حالت استراحت. این حالت یک وضعیت اورژانسی است و باید مثل سکته قلبی با آن برخورد شود.
- سکته قلبی: بسته شدن کامل یک رگ کرونر و آسیب به بخشی از عضله قلب. هرچه زودتر رگ باز شود، عضله بیشتری نجات پیدا می کند؛ به همین دلیل دقایق اول تعیین کننده اند.
- سندرم کرونری حاد: اصطلاح کلی که هم آنژین ناپایدار و هم انواع سکته قلبی را در بر می گیرد و به معنای کاهش ناگهانی خون رسانی به قلب است.
- آنژین پرینزمتال: اسپاسم یا انقباض موقت رگ قلب که اغلب در استراحت و ساعات پایانی شب یا صبح زود رخ می دهد. رگ در تصویربرداری ممکن است کاملا سالم به نظر برسد.
- اختلال عروق بسیار ریز قلب: در این حالت رگ های اصلی باز هستند اما شبکه رگ های میکروسکوپی درست کار نمی کنند. این وضعیت در زنان جوان شایع تر است و چون آنژیوگرافی طبیعی است، اغلب دیر تشخیص داده می شود.
آریتمی ها یا اختلالات ریتم قلب
شایع ترین گروه بیماری های قلبی در جوانان همین دسته است. قلب یک سیستم الکتریکی دارد که به آن دستور می دهد کی و با چه سرعتی بزند؛ هر اختلالی در این سیستم آریتمی نام می گیرد.
بخش بزرگی از آریتمی ها بی خطر و فقط آزاردهنده اند، اما گروه کوچکی می توانند جدی باشند و تفکیک این دو فقط با ثبت نوار قلب ممکن است.
- فیبریلاسیون و فلوتر دهلیزی: ضربان نامنظم و سریع دهلیزها که باعث می شود خون به خوبی تخلیه نشود و خطر تشکیل لخته و سکته مغزی را بالا ببرد. در جوانان اغلب زمینه ای مانند پرکاری تیروئید یا بیماری دریچه ای دارد.
- تاکی کاردی فوق بطنی: تندشدن ناگهانی ضربان که درست مثل فشار دادن یک کلید برق شروع و قطع می شود و ضربان می تواند به بالای صد و پنجاه برسد. شایع در جوانان و معمولا قابل درمان قطعی.
- تاکی کاردی و فیبریلاسیون بطنی: آریتمی هایی که از بطن ها منشا می گیرند. این گروه خطرناک ترین نوع آریتمی هستند و می توانند به ایست قلبی ناگهانی منجر شوند.
- سندرم ولف پارکینسون وایت: وجود یک مسیر الکتریکی اضافی مادرزادی که پیام را میان بر می زند و حملات تپش قلب ایجاد می کند. با یک نوار قلب ساده قابل تشخیص است.
- سندرم کیوتی طولانی و سندرم بروگادا: اختلالات ارثی کانال های یونی قلب که ساختار قلب را طبیعی نگه می دارند اما ریتم آن را مستعد آریتمی خطرناک می کنند. از علل مهم غش بی دلیل و مرگ ناگهانی در جوانان هستند.
- انقباضات زودرس دهلیزی و بطنی: احساس پرش، جاافتادن یا ضربه اضافه در قلب. بسیار شایع و در بیشتر افراد بی خطر، اما اگر تعدادشان زیاد باشد یا با غش همراه شوند باید بررسی شوند.
بیماری های دریچه ای قلب
قلب چهار دریچه دارد که مانند درهای یک طرفه، جهت جریان خون را کنترل می کنند. مشکل دریچه ها یا از نوع تنگی است، یعنی دریچه کامل باز نمی شود و جلوی عبور خون را می گیرد، یا از نوع نارسایی است، یعنی دریچه کامل بسته نمی شود و خون به عقب برمی گردد. در جوانان این مشکلات بیشتر ریشه مادرزادی، روماتیسمی یا عفونی دارند تا فرسودگی سنی.
- تنگی و نارسایی دریچه های آئورت، میترال، تریکوسپید و پولمونر: شدت آنها از خفیف و بدون علامت تا شدید و نیازمند جراحی متغیر است. علائم شایع شامل تنگی نفس با فعالیت، خستگی زودرس و گاهی غش است.
- پرولاپس یا افتادگی دریچه میترال: یکی از شایع ترین یافته ها در جوانان، به ویژه زنان. در بیشتر افراد کاملا بی خطر است و فقط با تپش قلب و گاهی درد خفیف سینه خود را نشان می دهد.
- اندوکاردیت: عفونت پوشش داخلی قلب و دریچه ها که پس از عفونت های دندانی، اقدامات تهاجمی یا اعتیاد تزریقی دیده می شود. تب طولانی و بی دلیل مهم ترین نشانه هشدار آن است.
- بیماری روماتیسمی قلب: عارضه دیرهنگام گلودرد چرکی درمان نشده در کودکی که سال ها بعد دریچه ها را درگیر می کند. در ایران هنوز از علل مهم بیماری دریچه ای در جوانان است.
بیماری های عضله قلب یا کاردیومیوپاتی ها
در این گروه مشکل نه از رگ هاست و نه از دریچه ها، بلکه خود بافت عضلانی قلب دچار تغییر شده است. این دسته مهم ترین علت مرگ ناگهانی قلبی در جوانان و ورزشکاران به شمار می رود، چون بسیاری از این بیماری ها تا مدت ها هیچ علامتی ندارند و ورزش سنگین می تواند محرک بروز آریتمی خطرناک باشد.
- کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک: ضخیم شدن ارثی و اغلب نامتقارن عضله قلب. شناخته شده ترین علت مرگ ناگهانی در ورزشکاران جوان و قابل تشخیص با اکوکاردیوگرافی. بسیاری از مبتلایان تا سال ها هیچ شکایتی ندارند.
- کاردیومیوپاتی اتساعی: گشاد شدن حفره های قلب و ضعیف شدن قدرت پمپاژ که با تنگی نفس، ورم پا و خستگی پیشرونده خود را نشان می دهد.
- کاردیومیوپاتی محدودکننده: عضله قلب سفت و کم انعطاف می شود و قلب نمی تواند به درستی از خون پر شود. نادرترین نوع این گروه است.
- کاردیومیوپاتی آریتموژنیک بطن راست: بیماری ارثی که در آن بافت عضلانی بطن راست جای خود را به بافت چربی و فیبروز می دهد و خطر آریتمی حین ورزش را بالا می برد.
- میوکاردیت: التهاب عضله قلب که اغلب چند روز تا چند هفته پس از یک عفونت ویروسی رخ می دهد. درد سینه، تنگی نفس و تپش قلب پس از یک سرماخوردگی نشانه هشدار آن است و در این دوره ورزش باید متوقف شود.
- کاردیومیوپاتی استرسی یا سندرم قلب شکسته: ضعف موقت عضله قلب پس از یک استرس شدید عاطفی یا جسمی که تصویری شبیه سکته قلبی می سازد اما معمولا برگشت پذیر است و بیشتر در زنان دیده می شود.
- کاردیومیوپاتی ناشی از الکل و نوع حوالی زایمان: اولی نتیجه مصرف طولانی مدت الکل است و دومی در ماه های پایانی بارداری تا چند ماه پس از زایمان در زنان جوان بروز می کند.
مرگ ناگهانی غیرتروماتیک در ورزشکاران جوان در بیش از هشتاد درصد موارد ناشی از بیماری های قلبی مادرزادی یا ارثی است. به نقل از: Cardiovascular Drugs and Therapy |
نارسایی قلبی
نارسایی قلبی به معنای ایست قلب نیست، بلکه یعنی قلب نمی تواند به اندازه نیاز بدن خون پمپ کند. در جوانان این وضعیت تقریبا همیشه پیامد یک بیماری دیگر است، مثل میوکاردیت، بیماری دریچه ای یا کاردیومیوپاتی، و به همین دلیل یافتن علت زمینه ای مهم تر از خود تشخیص نارسایی است.
- نارسایی با کسر جهشی کاهش یافته: قدرت انقباض قلب کم شده و در اکوکاردیوگرافی درصد تخلیه خون پایین است.
- نارسایی با کسر جهشی حفظ شده: قدرت انقباض طبیعی است اما قلب سفت شده و به خوبی پر نمی شود؛ علائم اما بسیار مشابه نوع قبلی است.
- نارسایی قلب راست: بیشتر با ورم پا و شکم، تورم وریدهای گردن و احساس پری خود را نشان می دهد.
- نارسایی حاد و مزمن: نوع حاد ظرف ساعت ها تا روزها ایجاد می شود و اورژانسی است؛ نوع مزمن ماه ها تا سال ها طول می کشد.
- ادم ریوی قلبی: تجمع ناگهانی مایع در ریه ها با تنگی نفس شدیدی که با دراز کشیدن بدتر می شود. یک وضعیت اورژانسی است.
بیماری های پرده دور قلب
قلب در یک کیسه دو لایه به نام پریکارد قرار دارد. التهاب یا تجمع مایع در این کیسه، تصویری می سازد که به راحتی با سکته قلبی اشتباه می شود.
- پریکاردیت حاد و مزمن: التهاب پرده قلب که در جوانان اغلب پس از یک عفونت ویروسی رخ می دهد. درد سینه ای می سازد که با دراز کشیدن و نفس عمیق بدتر و با خم شدن به جلو بهتر می شود؛ همین ویژگی مهم ترین سرنخ تشخیصی است.
- تجمع مایع دور قلب: جمع شدن مایع بین دو لایه پریکارد که اگر مقدارش کم باشد بی علامت است و معمولا در اکو دیده می شود.
- تامپوناد قلبی: وقتی مایع آنقدر زیاد شود که قلب را تحت فشار بگذارد و مانع پر شدن آن شود. یک وضعیت اورژانسی واقعی است.
- پریکاردیت فشارنده: ضخیم و سفت شدن پرده قلب پس از التهاب های مزمن که مانع انبساط طبیعی قلب می شود.
بیماری های مادرزادی قلب
این بیماری ها از بدو تولد وجود دارند. بسیاری از آنها در نوزادی یا کودکی تشخیص و درمان می شوند، اما گروهی از انواع خفیف تا بزرگسالی پنهان می مانند و گاهی به طور اتفاقی در یک اکوکاردیوگرافی کشف می شوند.
- سوراخ بین دهلیزی و سوراخ بین بطنی: ارتباط غیرطبیعی بین دو حفره قلب. انواع کوچک ممکن است خودبه خود بسته شوند و انواع بزرگ تر نیاز به ترمیم دارند.
- مجرای شریانی باز و فورامن اوال باز: مسیرهایی که در دوران جنینی طبیعی هستند و باید پس از تولد بسته شوند. باز ماندن فورامن اوال گاهی در بررسی سکته مغزی جوانان کشف می شود.
- تترالوژی فالو، جابه جایی عروق بزرگ و سندرم قلب چپ هیپوپلاستیک: ناهنجاری های پیچیده تر که تقریبا همیشه در نوزادی تشخیص داده می شوند و به جراحی نیاز دارند.
- کوآرکتاسیون آئورت: تنگی موضعی آئورت که می تواند علت فشار خون بالا در یک فرد جوان باشد و اختلاف فشار بین دست و پا سرنخ آن است.
- دریچه آئورت دولتی: دریچه ای که به جای سه لت، دو لت دارد. شایع ترین ناهنجاری مادرزادی قلب است و در سنین جوانی یا میانسالی می تواند به تنگی یا نارسایی منجر شود.
- آنومالی ابشتاین: ناهنجاری دریچه تریکوسپید که با نارسایی این دریچه و گاهی آریتمی همراه است.
بیماری های آئورت و عروق
این دسته به رگ های بزرگ و محیطی بدن مربوط می شود و برخی از آنها در جوانان زمینه ارثی دارند.
- آنوریسم و پارگی آئورت: گشاد شدن یا پاره شدن دیواره بزرگ ترین رگ بدن. پارگی آئورت در جوانان اغلب زمینه ژنتیکی دارد و با درد ناگهانی و پاره کننده در سینه یا پشت خود را نشان می دهد؛ یک اورژانس واقعی است.
- بیماری شریان های محیطی: تنگی رگ های پا که با درد ساق هنگام راه رفتن و بهبود آن با استراحت شناخته می شود.
- لخته ورید عمقی و آمبولی ریه: تشکیل لخته در وریدهای عمقی پا و حرکت آن به سمت ریه. سفرهای طولانی، بی حرکتی، قرص های ضدبارداری و اختلالات انعقادی ارثی از عوامل خطر در جوانان هستند.
- فشار خون ریوی: بالا رفتن فشار در رگ های ریه که با تنگی نفس پیشرونده و خستگی شدید همراه است.
- بیماری عروق کاروتید و التهاب عروق: درگیری رگ های گردن و التهاب دیواره رگ ها که برخی انواع آن در سنین جوانی بروز می کنند.
- پدیده رینود: سفید و کبود شدن انگشتان در سرما به دنبال انقباض شدید رگ های کوچک؛ اغلب بی خطر اما گاهی نشانه یک بیماری زمینه ای.
سایر بیماری های قلبی
- فشار خون بالا: برخلاف تصور رایج امروزه در جوانان هم دیده می شود و چون تقریبا همیشه بی علامت است، فقط با اندازه گیری کشف می شود.
- تومورهای قلب مانند میگزوم: نادر و اغلب خوش خیم، اما می توانند جریان خون را مسدود کنند یا لخته بفرستند.
- ایست قلبی ناگهانی: توقف ناگهانی فعالیت قلب که پیامد نهایی بسیاری از بیماری های بالاست، نه یک بیماری مستقل.
- سندرم مارفان: یک اختلال ارثی بافت همبند که با قد بلند، انگشتان کشیده و مهم تر از همه گشادی آئورت همراه است.
- آمیلوئیدوز قلبی و قلب ریوی: اولی رسوب پروتئین غیرطبیعی در عضله قلب و دومی نارسایی قلب راست به دنبال بیماری مزمن ریه است.
تفاوت قلب ورزشکار با بیماری قلبی ورزش منظم و سنگین می تواند قلب را به شکل طبیعی بزرگ تر و دیواره آن را کمی ضخیم تر کند و ضربان استراحت را پایین بیاورد؛ به این حالت قلب ورزشکار می گویند و بیماری نیست. تفاوت آن با کاردیومیوپاتی این است که عملکرد قلب کاملا طبیعی باقی می ماند و با کاهش شدت تمرین، این تغییرات برگشت پذیرند. اما مرز این دو در بعضی موارد باریک است و تشخیص آنها از هم فقط با اکوکاردیوگرافی و ارزیابی تخصصی ممکن است. هیچ ورزشکاری نباید علائم خود را با این توجیه که قلب ورزشکار دارم نادیده بگیرد. |
هشدار جدی؛ این نشانه ها را در سن جوانی نادیده نگیرید غش کردن یا نزدیک به غش شدن هنگام ورزش، درد یا فشار قفسه سینه در حین فعالیت، تپش قلب نامنظم و طولانی، تنگی نفس نامتناسب با شدت فعالیت، و سابقه مرگ ناگهانی در بستگان درجه یک زیر پنجاه سال. در صورت بروز درد شدید سینه، غش حین ورزش یا تنگی نفس شدید، بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. جوان بودن هیچ گاه دلیل کافی برای بی اهمیت شمردن این علائم نیست و در بسیاری از موارد، همین علائم خفیف تنها فرصت تشخیص پیش از یک حادثه جدی هستند. |
نشانه های حمله قلبی را بشناسید و به یاد داشته باشید حتی اگر مطمئن نیستید حمله قلبی است، آن را بررسی کنید؛ دقایق اهمیت دارند. به نقل از: American Heart Association |
چه زمانی و چگونه باید بررسی شوید؟
اگر یکی از نشانه های هشدار را تجربه کرده اید، قصد شروع ورزش حرفه ای یا رقابتی دارید، یا در خانواده تان سابقه بیماری ارثی قلب یا مرگ ناگهانی زیر پنجاه سال وجود دارد، ارزیابی قلبی را به تعویق نیندازید. یک بررسی پایه شامل شرح حال دقیق، معاینه، نوار قلب و اکوکاردیوگرافی است و همین سه مورد بخش بزرگی از بیماری های این فهرست را رد یا تایید می کند.
اکوکاردیوگرافی به ویژه برای بیماری های عضله قلب، مشکلات دریچه ای و ناهنجاری های مادرزادی دقیق ترین ابزار اولیه است؛ بدون تابش اشعه و بدون درد. در صورت نیاز، هولتر ریتم قلب برای ثبت آریتمی های گذرا، تست ورزش، ام آر آی قلب یا بررسی ژنتیکی به این مجموعه اضافه می شود. نکته مهم این است که یک نوار قلب طبیعی به تنهایی همه چیز را رد نمی کند و اگر علائم ادامه دارند، بررسی باید کامل شود.
پرسش های پرتکرار
شایع ترین بیماری قلبی در جوانان چیست؟
اختلالات ریتم و پرولاپس دریچه میترال از همه شایع ترند و در بیشتر موارد خطر جدی ندارند. اما بیماری های عضله قلب اهمیت بیشتری دارند، چون می توانند کاملا بدون علامت بمانند و اولین تظاهرشان یک حادثه جدی باشد.
آیا بیماری قلبی در جوانان ارثی است؟
بخش مهمی از آنها بله؛ به ویژه کاردیومیوپاتی ها، سندرم های کیوتی طولانی و بروگادا و سندرم مارفان. به همین دلیل اگر در خانواده سابقه مرگ ناگهانی زیر 55 سال وجود دارد، غربالگری سایر اعضای خانواده هم توصیه می شود.
با بیماری قلبی می توان ورزش کرد؟
بستگی به نوع و شدت بیماری دارد. در بسیاری از موارد ورزش سبک تا متوسط نه تنها مجاز بلکه مفید است، اما در برخی بیماری ها مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک و میوکاردیت فعال، ورزش رقابتی و سنگین ممنوع است. این تصمیم فقط پس از تشخیص دقیق و توسط پزشک گرفته می شود.
چه آزمایش هایی برای تشخیص لازم است؟
نوار قلب و اکوکاردیوگرافی پایه کار هستند و در صورت نیاز هولتر ریتم، تست ورزش، ام آر آی قلب یا بررسی ژنتیکی اضافه می شوند. آزمایش خون هم برای بررسی تیروئید، کم خونی و چربی خون کمک کننده است.
آیا استرس و اضطراب می توانند علت این علائم باشند؟
بله، اضطراب یکی از شایع ترین علل تپش قلب و درد سینه در جوانان است. اما اضطراب باید تشخیص پزشک پس از رد کردن علل قلبی باشد، نه فرض اولیه خود شما.
قلب خود را در جوانی جدی بگیرید اگر تپش قلب، تنگی نفس یا غش را تجربه کرده اید، یا در خانواده تان سابقه مرگ ناگهانی وجود دارد، یک معاینه و اکوی قلب می تواند خیال شما را راحت کند یا مشکلی را زودتر پیدا کند که درمانش ساده است. تماس با مطب: ۰۲۱۹۱۵۵۷۵۳۰ |
