تپش قلب در بارداری یکی از شایع ترین نگرانی های خانم های باردار است. احساس تند شدن ضربان قلب، نامنظم شدن آن یا کوبش قلب در قفسه سینه می تواند هر مادر باردایی را نگران کند. خبر خوب این است که در بیشتر موارد تپش قلب در بارداری ناشی از تغییرات طبیعی بدن است و خطری برای مادر و جنین ندارد. اما در بعضی موارد می تواند نشانه یک مشکل قلبی جدی تر باشد که نیاز به بررسی تخصصی دارد.
در این مقاله علت تپش قلب در هر سه ماهه بارداری، زمان دقیق مراجعه به متخصص قلب، تاثیر تپش قلب بر جنین و راه های کنترل آن را به طور کامل بررسی می کنیم.
⚠️ هشدار مهم
اگر تپش قلب همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه یا غش دارید، بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید. این علائم ممکن است نشانه آریتمی خطرناک باشند.
علت تپش قلب در بارداری چیست؟
در دوران بارداری، بدن مادر تغییرات گسترده ای را تجربه می کند تا بتواند نیازهای جنین در حال رشد را تامین کند. یکی از مهم ترین این تغییرات، افزایش حجم خون بدن تا حدود ۵۰ درصد است. قلب مادر باید خون بیشتری را پمپ کند و برای این کار تعداد ضربانش در هر دقیقه بالا می رود. این افزایش طبیعی ضربان قلب، شایع ترین علت تپش قلب در بارداری است.
علاوه بر افزایش حجم خون، عوامل دیگری هم در بروز تپش قلب در بارداری نقش دارند: تغییرات هورمونی به خصوص افزایش هورمون پروژسترون و استروژن، کم خونی که در بارداری شایع است، کاهش فشار خون در سه ماهه اول و دوم، استرس و اضطراب مربوط به بارداری، مصرف کافئین، کم آبی بدن، و تغییر در سطح الکترولیت ها مثل پتاسیم و منیزیم.
تپش قلب در سه ماهه های مختلف بارداری
سه ماهه اول بارداری
در سه ماهه اول، تغییرات هورمونی بسیار سریع هستند. افزایش پروژسترون باعث شل شدن دیواره عروق خونی و کاهش فشار خون می شود. قلب برای جبران این افت فشار، تندتر می زند. بسیاری از مادران باردار در همین هفته های اول برای اولین بار احساس تپش قلب می کنند. کم خونی اولیه و تهوع بارداری (که به کم آبی بدن منجر می شود) هم در تشدید تپش قلب نقش دارند.
سه ماهه دوم بارداری
در سه ماهه دوم، حجم خون بدن به طور قابل توجهی افزایش پیدا کرده و رحم بزرگ تر شده است. فشار بر قلب و عروق بیشتر می شود. اگر مادر باردار با کم خونی یا کمبود آهن دست و پنجه نرم کند، تپش قلب شدیدتر احساس می شود. در این دوره بدن معمولا با تغییرات سازگار شده و تپش قلب ممکن است کمتر آزاردهنده باشد، مگر اینکه عامل زمینه ای وجود داشته باشد.
سه ماهه سوم بارداری
سه ماهه سوم شایع ترین زمان بروز تپش قلب در بارداری است. حجم خون بدن به بالاترین سطح خود رسیده، رحم بزرگ شده و دیافراگم را به سمت بالا فشار می دهد. این فشار می تواند باعث شود که قلب کمی جابجا شود و احساس تپش قلب بیشتر شود. در این دوره ضربان قلب مادر ممکن است ۱۰ تا ۲۰ ضربه بیشتر از حالت عادی در هر دقیقه بزند و این کاملا طبیعی است.
| سه ماهه | شایع ترین علت | شدت تپش قلب |
|---|---|---|
| اول | تغییرات هورمونی و افت فشار خون | خفیف تا متوسط |
| دوم | افزایش حجم خون و کم خونی احتمالی | متوسط (بدن سازگار شده) |
| سوم | بالاترین حجم خون + فشار رحم | بیشترین شدت |
نگران تپش قلب خود در بارداری هستید؟ با متخصص قلب مشورت کنید.
آیا تپش قلب در بارداری خطرناک است؟
در بیشتر موارد، تپش قلب در بارداری طبیعی و بی خطر است و بعد از زایمان به حالت عادی برمی گردد. اما در بعضی شرایط، تپش قلب می تواند نشانه آریتمی قلبی باشد که نیاز به بررسی و درمان دارد.
تپش قلب در بارداری زمانی نگران کننده است که همراه با یک یا چند مورد زیر باشد: درد یا فشار در قفسه سینه، تنگی نفس شدید که با استراحت برطرف نمی شود، سرگیجه شدید یا غش، ضربان قلب بسیار تند (بالای ۱۵۰ ضربه در دقیقه) یا بسیار نامنظم، تورم ناگهانی دست ها و پاها، و سرفه خونی.
🔴 هشدار ویژه
اگر قبل از بارداری سابقه بیماری قلبی، آریتمی یا بیماری دریچه ای قلب داشته اید، حتما از ابتدای بارداری تحت نظر متخصص قلب باشید. بارداری می تواند مشکلات قلبی قبلی را تشدید کند.
تاثیر تپش قلب مادر بر جنین
تپش قلب طبیعی بارداری هیچ آسیبی به جنین نمی رساند. در واقع، افزایش ضربان قلب مادر نشانه آن است که بدن دارد خون و اکسیژن بیشتری به جنین می رساند.
اما در موارد نادر، اگر تپش قلب ناشی از آریتمی جدی باشد و باعث کاهش شدید برون ده قلبی شود، ممکن است خونرسانی به جفت و جنین مختل شود. در این صورت ممکن است جنین علائمی مثل کاهش حرکت نشان دهد. به همین دلیل، هر تپش قلبی که شدید، مداوم یا همراه با علائم هشداردهنده باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.
راه های کنترل و درمان تپش قلب در بارداری
اگر تپش قلب شما طبیعی و بدون علامت خطرناک است، با رعایت چند نکته ساده می توانید آن را کنترل کنید: نوشیدن آب کافی در طول روز (حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان)، پرهیز از کافئین (قهوه، چای پررنگ و شکلات تلخ)، مدیریت استرس و اضطراب با تکنیک های تنفس عمیق و آرامش، استراحت کافی و خواب منظم، پرهیز از تغییر ناگهانی وضعیت بدن (مثلا بلند شدن سریع)، مصرف غذاهای غنی از آهن و ویتامین ها بر اساس توصیه پزشک، و جلوگیری از کم آبی بدن به خصوص در فصل گرم.
درمان دارویی تپش قلب در بارداری
در صورتی که تپش قلب ناشی از آریتمی قلبی باشد، متخصص قلب ممکن است داروهای خاصی تجویز کند. انتخاب دارو در بارداری بسیار حساس است چون بعضی داروهای قلبی ممکن است برای جنین مضر باشند. به هیچ وجه بدون تجویز پزشک از داروهای ضد آریتمی استفاده نکنید. حتی مکمل ها و داروهای گیاهی هم باید با مشورت پزشک مصرف شوند.
⚠️ نکته مهم
هیچ داروی قلبی را بدون تجویز متخصص قلب در بارداری مصرف نکنید. حتی داروهایی که قبل از بارداری مصرف می کردید، ممکن است در بارداری نیاز به تغییر داشته باشند.
چه زمانی باید به متخصص قلب مراجعه کنید؟
هر خانم باردایی که تپش قلب دارد، لازم نیست حتما به متخصص قلب مراجعه کند. اما مراجعه به متخصص قلب در شرایط زیر ضروری است: تپش قلبی که مکرر تکرار می شود و هر بار بیش از چند دقیقه طول می کشد، تپش قلب همراه با درد سینه، تنگی نفس یا سرگیجه، سابقه قبلی بیماری قلبی، آریتمی یا جراحی قلب، سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی قلبی، ضربان قلب بسیار تند (بالای ۱۵۰ در دقیقه) یا بسیار آهسته (زیر ۶۰ در دقیقه)، و احساس ضربان نامنظم یا جاافتادن ضربان.
متخصص قلب با انجام نوار قلب، اکوکاردیوگرافی و در صورت نیاز هولتر مانیتورینگ (ثبت ۲۴ ساعته ضربان قلب) می تواند مشخص کند که تپش قلب شما طبیعی است یا نیاز به درمان دارد. بررسی آنزیم های قلبی هم در صورت مشکوک بودن علائم انجام می شود.
زنان باردار با سابقه قبلی آریتمی باید از ابتدای بارداری تحت نظارت مشترک متخصص زنان و متخصص قلب قرار بگیرند تا سلامت مادر و جنین تضمین شود.
به نقل از: American College of Cardiology
آیا تپش قلب بعد از زایمان هم ادامه پیدا می کند؟
در اکثر مادران، تپش قلب ظرف چند هفته بعد از زایمان به تدریج برطرف می شود. حجم خون بدن به حالت قبل از بارداری برمی گردد و ضربان قلب طبیعی می شود. اما بعضی مادران ممکن است تا چند ماه بعد از زایمان همچنان تپش قلب را احساس کنند، به خصوص اگر شیردهی دارند یا با کم خونی دست و پنجه نرم می کنند.
اگر تپش قلب بعد از ۶ تا ۸ هفته پس از زایمان همچنان ادامه داشت یا بدتر شد، حتما به متخصص قلب مراجعه کنید. در موارد نادر، بارداری می تواند کاردیومیوپاتی پری پارتوم (ضعف عضله قلب مرتبط با بارداری) ایجاد کند که تپش قلب مداوم یکی از نشانه های آن است.
کاردیومیوپاتی پری پارتوم اگرچه نادر است، اما یکی از خطرناک ترین عوارض قلبی بارداری محسوب می شود. تشخیص به موقع آن با اکوکاردیوگرافی امکان پذیر است و درمان زودهنگام پیش آگهی را به طور قابل توجهی بهبود می دهد.
به نقل از: European Society of Cardiology
برای بررسی سلامت قلب در دوران بارداری، با مطب دکتر نوری تماس بگیرید.
نتیجه گیری
تپش قلب در بارداری اغلب یک پاسخ طبیعی بدن به افزایش حجم خون و تغییرات هورمونی است و معمولا خطری برای مادر و جنین ندارد. اما اگر تپش قلب شدید، مکرر یا همراه با علائمی مثل درد سینه، تنگی نفس یا سرگیجه باشد، باید حتما توسط متخصص قلب بررسی شود. شناخت تفاوت بین تپش قلب طبیعی و نگران کننده، آرامش خاطر مادر باردار را تامین می کند و از عوارض احتمالی پیشگیری می کند.
سوالات متداول
۱. آیا تپش قلب در بارداری برای جنین مضر است؟
تپش قلب طبیعی بارداری برای جنین بی خطر است و نشانه خونرسانی بیشتر به جنین است. فقط در صورتی که ناشی از آریتمی جدی باشد و خونرسانی به جفت مختل شود، ممکن است روی جنین تاثیر بگذارد.
۲. تپش قلب در بارداری از چه زمانی شروع می شود؟
تپش قلب می تواند از همان هفته های اول بارداری شروع شود، اما در سه ماهه سوم به دلیل بالاترین حجم خون و فشار رحم بر دیافراگم، شایع ترین و محسوس ترین حالت را دارد.
۳. برای تپش قلب در بارداری چه قرصی بخوریم؟
هیچ دارویی را بدون تجویز پزشک مصرف نکنید. بسیاری از داروهای ضد آریتمی برای جنین خطرناک هستند. متخصص قلب در صورت نیاز، داروهای بی خطر برای بارداری تجویز می کند.
۴. آیا تپش قلب در بارداری نشانه جنسیت جنین است؟
هیچ ارتباط علمی بین تپش قلب مادر و جنسیت جنین وجود ندارد. تپش قلب ناشی از تغییرات فیزیولوژیک بدن مادر است و ربطی به جنسیت جنین ندارد.
۵. چه زمانی تپش قلب در بارداری خطرناک محسوب می شود؟
وقتی همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه یا غش، ضربان قلب بالای ۱۵۰ در دقیقه، یا سابقه قبلی بیماری قلبی باشد، باید فورا به پزشک مراجعه کنید.
۶. آیا تپش قلب بعد از زایمان خودش خوب می شود؟
بله، در بیشتر مادران ظرف چند هفته بعد از زایمان تپش قلب برطرف می شود. اگر بعد از ۶ تا ۸ هفته همچنان ادامه داشت، حتما با متخصص قلب مشورت کنید.
علت تپش قلب بعد از زایمان چیست و چقدر طول می‌کشد؟
بدن بعد از زایمان باید حجم خون اضافه‌ی بارداری را دفع کند و هورمون‌ها به‌سرعت تغییر می‌کنند؛ کم‌خونی ناشی از خون‌ریزی زایمان، کم‌خوابی و شیردهی هم به آن اضافه می‌شود. این تپش قلب معمولاً در چند هفته‌ی اول آرام می‌گیرد. اگر ادامه داشت یا با تنگی نفس و ورم پا همراه شد، همان موقع باید بررسی شود.
آیا تپش قلب مادر به جنسیت جنین ربط دارد؟
نه، این یک باور عامیانه است و هیچ ارتباطی بین شدت تپش قلب مادر و دختر یا پسر بودن جنین وجود ندارد. تپش قلب مادر از افزایش حجم خون و تغییرات هورمونی خودش می‌آید، نه از جنسیت نوزاد. جنسیت فقط با سونوگرافی یا آزمایش‌های تشخیصی مشخص می‌شود.
آیا تپش قلب می‌تواند اولین نشانه‌ی بارداری باشد؟
می‌تواند، ولی نشانه‌ی قابل اتکایی نیست. از هفته‌های اول، پروژسترون عروق را شل می‌کند و قلب برای جبران تندتر می‌زند، پس بعضی خانم‌ها پیش از آنکه بدانند باردارند تپش قلب را حس می‌کنند. اما تپش قلب علت‌های زیاد دیگری هم دارد؛ برای پاسخ قطعی باید تست بارداری بدهید.
ضربان قلب مادر باردار باید چقدر باشد؟
در بارداری ضربان استراحت به‌طور طبیعی چند ضربه بالاتر از قبل بارداری می‌رود و در سه‌ماهه‌ی سوم بیشترین مقدار را دارد؛ این بالا رفتن خودش نشانه‌ی بیماری نیست. چیزی که مهم است عدد لحظه‌ای نیست، بلکه این است که تپش با سرگیجه، غش، درد سینه یا تنگی نفس همراه باشد یا نه. در آن حالت باید سریع ویزیت شوید.
تپش قلب بعد از انتقال جنین نشانه‌ی چیست؟
بعد از انتقال جنین، داروهای هورمونی (به‌خصوص پروژسترون) و استرس طبیعی این دوره می‌توانند تپش قلب بدهند؛ پس تپش قلب نه نشانه‌ی موفقیت است و نه نشانه‌ی شکست انتقال. اگر تپش شدید، طولانی یا همراه با تنگی نفس بود، به پزشک معالج و متخصص قلب اطلاع بدهید تا دارو و ضربان با هم بررسی شوند.
منابع:
